Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi‘nin (ECDC) iklim değişikliğinin sıcaklıkları artırması nedeniyle istilacı sivrisineklerin Avrupa’da daha yaygın hale geldiğini açıklamasının ardından sağlık uzmanları bir uyarı yayınladı. Tropikal bir hastalık olan Dang Ateşi (Dengue fever) bazı vakalarda ölümcül olabiliyor.
Fransa’da sivrisinekler tarafından yayılan dang virüsüne yakalanan 600 yeni vaka bildirilirken, Fransa Halk Sağlığı’nın yaptığı açıklamaya göre bu vakaların neredeyse yüzde 20’si Guadeloupe veya Martinik’ten ithal edildi. Mirror’ın haberine göre Paris Olimpiyat Oyunları öncesinde bu durum büyük bir endişe kaynağı oluşturuyor ve Manş Denizi’nin ötesinden gelen haberlerin İngiliz sağlık görevlilerini alarma geçirmesi bekleniyor.
100.000 nüfus başına üç aylık dang virüsü hastalığı vaka bildirim oranı, Şubat-Nisan 2024
Dang humması ateş düştükten sonra ortaya çıkan; kusma, diş eti kanaması ve şiddetli karın ağrısı gibi semptomlar içeriyor. Geçen yıl AB’de 130 yerel kaynaklı dang vakası kaydedilirken, bu sayı 2022’de 71’e yükseldi. Tüm dönem boyunca sadece 73 vakanın rapor edildiği 2010 ve 2021 tarihleri arasında çarpıcı artış kaydedildi. 30 Nisan 2024 itibariyle, 2024 yılında DSÖ’ye 3,4 milyon doğrulanmış vaka, 16.000’den fazla ciddi vaka ve 3000’den fazla ölüm dahil olmak üzere 7,6 milyondan fazla Dang vakası bildirilmiştir.
Dang ateşi tüm dünyada tropikal ve subtropikal bölgelerde endemik olarak görülen, şiddetli grip benzeri semptomlara neden olan viral bir hastalıktır. Kırılmış gibi kemik ağrılarına neden olduğu için ‘kırık kemik humması’ olarak da bilinir. Etkeni flavivirüs ailesinden Dang virüsüdür.
Mirror‘da yer alan habere göre ECDC direktörü Andrea Ammon, “Avrupa’da iklim değişikliğinin istilacı sivrisineklerin daha önce etkilenmemiş bölgelere yayılması ve dang gibi hastalıkları daha fazla insana bulaştırması için nasıl daha elverişli koşullar yarattığını şimdiden görüyoruz. Dangın endemik olduğu ülkelerden uluslararası seyahatlerin artması, ithal vaka riskini ve kaçınılmaz olarak yerel salgın riskini de artırabilir” açıklamasında bulundu.
Dang Humması (Dengue Fever)
Bulaşma
Aedes cinsi sivrisinekler tarafından taşınır ve bulaştırılır. Aedes türü sivrisinekler (Ae. Aegypti veya Ae. Albopictus) dang , zika, chikungunya ve diğer virüsleri de bulaştıran enfekte olmuş ısırığı ile insanlara bulaşır. Bu sivrisinek göreceli olarak temiz su kaynaklarını tercih ettiğinden evlerde su basmaları, kanalizasyon boruları gibi yerler bu türün yerleşimi için ideal olabilmekte, bu nedenle salgınlarda kentsel yayılım da gözlenebilmektedir. Bu sivrisinekler genellikle kovalar, hayvan kapları, çiçek saksıları ve vazolar gibi durgun su tutan kaplara yumurta bırakırlar.
Dang, chikungunya ve zika’yı yayan bu sivrisinekler gece ve gündüz ısırırlar. Sivrisinekler virüs bulaşmış bir kişiyi ısırdıklarında enfekte olurlar. Enfekte sivrisinekler daha sonra virüsü ısırıklarla diğer insanlara yayarlar. Dang ile zaten enfekte olan hamile bir kadın virüsü hamilelik sırasında veya doğum sırasında bebeğe geçirebilir. Bugüne kadar, anne sütüyle bulaşma olduğuna dair tek belge yayınlanmıştır. Emzirmenin yararları nedeniyle, annelerin dang riski taşıyan bölgelerde bile emzirmesi tavsiye edilir. Nadiren, kan nakli, organ nakli veya iğne yaralanması yoluyla da virüs yayılabilir.
Belirtiler
Enfekte sivrisineğin ısırmasıyla dang virüsü deriden girer, kana karışır ve ateşin yükselmesinden 24 saat sonra hastaların kanında bol miktarda bulunur. Dang ile enfekte olan her dört kişiden biri hastalanır. Semptomlar hafif veya şiddetli olabilir. Şiddetli dang humması birkaç saat içinde hayatı tehdit edebilir ve genellikle hastaneye yatmayı gerektirir. Hafif dang humması semptomları, ateş, ağrı ve sızı veya döküntüye neden olan diğer hastalıklarla karıştırılabilir. Dünya Sağlık Örgütünün son sınıflandırmasına göre dang enfeksiyonları 4 klinik tipte ortaya çıkabilir:
- Tanımlanamayan ateş veya viral sendrom
- Klasik Dang ateşi
- Dang hemorajik ateşi
- Dang şok sendromu
Dang hemorajik ateşinde tablo, diğer semptomlarla birlikte 2-7 gün süren bir ateş ile karakterizedir. Dang semptomları tipik olarak 2-7 gün sürer. Çoğu insan yaklaşık bir hafta sonra iyileşir. Şiddetli dang humması birkaç saat içinde yaşamı tehdit edebilir ve genellikle hastaneye yatmayı gerektirir. Ateşin düşmesini takiben inatçı kusma, şiddetli karın ağrısı ve nefes almada zorluk gibi belirtiler gelişebilir. Bunlar periferik damarların geçirgenliğinde aşırı artışa bağlı olarak karın ve akciğer zarı boşluklarında sıvı toplanmasıyla sonuçlanacak 24-48 saatlik bir periyodun başlangıç işaretleridir. Eğer tedavi ile düzeltilemezse dolaşım yetmezliği ve şok ile hasta kaybedilir. Dang ateşinin akla getirilmesinde şu öykü ve bulgular yol gösterici olabilir:
- Ani başlangıçlı en az 2-7 gün süren akut ateşli hastalık,
- Baş ağrısı, tipik olarak göz arkasında ağrı,
- Kas ve eklem ağrıları,
- Döküntü ve kanama bulguları (burun kanaması, dişeti kanaması, cilt altı kanaması…),
- Aynı yer ve zamanda dang vakalarının bulunması ve temas öyküsü,
- Endemik bölgeye seyahat öyküsü,
Tanı ve Tedavi
Klinik muayene ve kan tetkikleriyle tanı konur. Virüs hastalığın 5. gününe kadar kandan izole edilebilir. Dang hastalarında HIV tarama testleri yanlış pozitif sonuç verebilir. Hastalığın hafif formunda mümkün olduğunca dinlenmek, ateşi kontrol altına almak ve ağrıyı hafifletmek için asetaminofen (parasetamol) almak, susuz kalmamak için su veya bol elektrolit içeren içecekler tüketmek önerilir. Aspirin veya ibuprofen kesinlikle kullanılmamalıdır. Dang humması semptomları birkaç saat içinde şiddetlenebilir. Dang ile hastalanan yaklaşık 20 kişiden 1’inde şiddetli dang gelişir. Daha önce bir dang enfeksiyonu geçirenlerde, bebeklerde ve hamile kadınlarda şiddetli dang humması gelişme riski daha fazladır. Şiddetli dang humması acil bir tıbbi durumdur. Şiddetli dang, şok, iç kanama ve hatta ölüme neden olabilecek daha ciddi bir hastalık türüdür. Hastalığın özel bir tedavisi yoktur. Semptomlara yönelik tedavi uygulanır. Şiddetli dang humması belirtileri ve semptomlarına dikkat edin. Uyarı işaretleri genellikle ateşiniz ortadan kalktıktan sonraki 24-48 saat içinde başlar. Siz veya aile üyelerinizde aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse, hemen en yakın kliniğe veya acil servise gidin. Şiddetli dang humması uyarı işaretleri:
- Mide veya karın ağrısı, hassasiyet
• Kusma (24 saatte en az 3 kez)
• Burundan veya diş etlerinden kanama
• Dışkıda kan görülmesi veya kan kusmak
• Yorgun, huzursuz veya sinirli hissetmek
Yolcular için Risk
Amerika, Afrika, Orta Doğu, Asya ve Pasifik Adaları’nda dünyanın birçok ülkesinde dang salgınları yaşanıyor. Dang humması riski olan bir bölgede yaşayan veya bu bölgeye seyahat eden herkes enfeksiyon riski altındadır. Seyahat etmeden önce, planlamanıza yardımcı olacak ülkeye özgü seyahat bilgilerini bulun. Dünya nüfusunun yüzde 40’ı, yaklaşık 3 milyar insan, dang riski taşıyan bölgelerde yaşıyor. Birçok ülkede dang, önde gelen hastalık nedenidir. Dang humması 1960’lardan bu yana dünya çapında bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Hastalık, Karayipler (Porto Riko dahil), Orta ve Güney Amerika, Güneydoğu Asya ve Pasifik Adaları’ndaki birçok popüler turistik destinasyonda yaygındır.
Türkiye’ye komşu Ortadoğu ülkelerinde dang virüsü 1 ve 2 serotipleri bulunmaktadır. Buralara seyahat edecek yolcular için risk mevcuttur. Yıl boyunca vakalar görülmekle birlikte, vaka yoğunluğu yağışın bol olduğu yıllarda artmaktadır.
Korunma
Korunma yöntemlerinin başında sivrisinek ısırıklarına karşı alınacak önlemler yer alır ( kapalı giysiler, sivrisinek kovucular, cibinlik, korunmuş ve klimalı odalar ). Dang ateşi için aşı çalışmaları devam etmektedir. Dang humması aşısı, Amerika Birleşik Devletlerinin ve dünyanın bazı bölgelerinde kullanılmaktadır.
Seyahat Dönüşü Öneriler
- Ani başlayan, en az 2-7 gün süren ateş, baş ağrısı, gözlerde ağrı, kas ağrısı, eklem ağrıları, döküntü ve kanama (burun kanaması, dişeti kanaması, cilt altı kanamaları) şikâyetleriniz varsa derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun.
- Doktorunuza seyahatinizden mutlaka bahsedin.
By 
Comments