İngiltere ile AB Arasında Yeni Anlaşma: Balıkçılık, Ticaret ve Güvenlikte Yeni Dönem

İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen arasında 19 Mayıs’ta Londra’daki Lancaster House’da gerçekleşen zirvede kamuoyuna duyurulan anlaşma, iki taraf arasında uzun süredir devam eden Brexit kaynaklı gerilimlerin ardından yeni bir iş birliği süreci başlatmayı hedefliyor.

Balıkçılıkta 12 Yıllık Geçiş Süreci

Yeni anlaşma kapsamında, AB’ye üye ülkelerin balıkçı tekneleri 2038 yılına kadar Birleşik Krallık sularında avlanmaya devam edecek. Bu, 2020 Brexit anlaşmasında kazanılan yıllık %25’lik kota artışının sona ereceği anlamına geliyor. Londra yönetimi, yıllık balıkçılık kotalarının AB ve Norveç ile ortak şekilde belirlenmeye devam edeceğini ve avlanma lisanslarının kontrolünün İngiltere’de kalacağını vurguladı.

Hükümet ayrıca, kıyı topluluklarını desteklemek amacıyla 360 milyon sterlinlik bir “Balıkçılık ve Kıyı Kalkınma Fonu” oluşturulacağını açıkladı.

Ancak anlaşma, özellikle İskoçya’dan ciddi eleştiriler aldı. İskoçya Hükümeti, Holyrood’un anlaşmaya dâhil edilmemesini sert dille eleştirirken, İskoç Balıkçılar Federasyonu bu durumu “İskoç balıkçılar için bir felaket” olarak nitelendirdi. 

Gıda İhracatında Kısıtlamalar Kalkıyor

AB’nin İngiltere’ye tanıdığı balıkçılık ayrıcalıkları karşılığında, İngiltere’den AB’ye yapılan gıda ihracatında denetimler hafifletilecek. Yeni “sağlık ve bitki sağlığı” (SPS) anlaşması sayesinde, çiğ burger ve sosis gibi ürünler Brexit’ten bu yana ilk kez tekrar AB pazarına girebilecek.

Hayvan ve bitki sevkiyatlarına yönelik sınır kontrolleri azaltılacak. Bu değişiklikle, özellikle gıda ve içecek sektöründeki ihracatçıların maliyetlerinin düşmesi bekleniyor.

Güvenlik ve Savunmada İş Birliği

Anlaşma kapsamında İngiltere ile AB arasında resmî bir güvenlik ve savunma paktı kuruldu. Bu iş birliği, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının ardından ve Donald Trump’ın ABD başkanlığına geri dönmesiyle birlikte daha da önem kazandı.

Hükümetin açıklamasına göre, İngiltere merkezli savunma firmaları artık Avrupa’nın 150 milyar avroluk “SAFE” adlı savunma fonuna başvurarak projeler için finansman alabilecek.

Seyahat ve Sınır Geçişlerinde Kolaylık

Brexit sonrası kaybedilen serbest dolaşım hakkının ardından İngiliz vatandaşlarının AB ülkelerinde sınır geçişleri zorlaşmıştı. Yeni anlaşmayla birlikte İngiliz tatilciler, daha fazla sayıda Avrupa havaalanında e-gate’leri kullanabilecek. Bu sayede uzun pasaport kuyruklarının sona ermesi hedefleniyor.

Ayrıca İngiltere’den AB’ye seyahat eden evcil hayvanlar için her seyahat öncesinde alınması gereken veteriner sertifikaları artık zorunlu olmayacak.

Karbon Piyasaları Birleşiyor

İngiltere ve AB, karbon piyasalarını birbirine bağlayacak yeni bir anlaşmaya da imza attı. Böylece çelik ve çimento gibi karbon yoğun ürünlerde karşılıklı vergi uygulanmasının önüne geçilecek.

İngiltere, bu düzenlemenin yılda 800 milyon sterlinlik vergi tasarrufu sağlayacağını ve AB’nin karbon vergilerinden etkilenmeden, yerli çelik sektörünü koruyacağını belirtti.

Gençlik Hareketliliği Hâlâ Gündemde

BBC’nin edindiği bilgilere göre, taraflar gençlik hareketliliğine yönelik bir program konusunda henüz anlaşmaya varmış değil. Ancak İngiliz hükümeti, Avustralya ve Yeni Zelanda ile benzer yapıda, “süreli ve sınırlı” bir programı değerlendirmeye açık olduğunu belirtiyor. Muhalefet partileri ve bazı milletvekilleri, bu tür bir uygulamanın göçü artıracağı gerekçesiyle çekincelerini dile getiriyor.

Farklı Tepkiler

Yeni anlaşma siyasi yelpazede farklı tepkilere yol açtı. Reform UK lideri Nigel Farage, anlaşmayı “balıkçılık endüstrisinin sonu” olarak nitelendirirken, Liberal Demokrat Parti lideri Ed Davey anlaşmayı “olumlu bir ilk adım” olarak değerlendirdi.

İngiltere Tiacret Bakanı Jonathan Reynolds ise anlaşmayı “sınırlar, faturalar, güvenlik ve istihdam açısından sekiz üzerinden sekiz” olarak tanımladı. Muhalefetteki Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch ise anlaşmayı “teslimiyet” olarak yorumlayarak eleştirdi ve hükümetin yeni kazanımlar elde etmesi gerektiğini savundu.

Başbakan Starmer ise gençlik hareketliliği gibi unsurların “serbest dolaşım” anlamına gelmediğini, bunun karşılıklı tecrübe edinme fırsatı sunduğunu belirtti.

Anlaşmanın tüm detaylarının önümüzdeki günlerde yapılacak AB-İngiltere zirvesinde açıklanması bekleniyor.