Yapay zekânın kamu hizmetleri üzerindeki etkisine ilişkin tartışmalar yeni bir boyut kazanıyor. Vatandaşların yapay zekâ araçlarını kullanarak itiraz, şikâyet ve hak taleplerini çok daha hızlı hazırlayabilmesi, mevcut bürokratik sistemlerin kapasitesini zorlayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
The Economist’in analizine göre, “agentic flooding” olarak adlandırılan bu durum vergi itirazlarından sosyal yardım başvurularına, park cezalarından iş mahkemelerine kadar pek çok alanda etkisini göstermeye başladı.
İş mahkemelerindeki dosya yükü artıyor
The Economist’in aktardığı verilere göre Birleşik Krallık’taki iş mahkemelerinde bekleyen dosyaların sayısı bir yıl içinde yüzde 55 arttı. Analizde bu yükselişin önemli nedenlerinden birinin yapay zekâ destekli başvurular olduğu savunuldu. Acil tedbir kararı taleplerinde de çok büyük bir artış yaşandığı belirtildi.
Yapay zekâ, karmaşık mevzuatı inceleyebiliyor, olası hukuki yolları belirleyebiliyor ve saniyeler içinde itiraz metinleri hazırlayabiliyor. Otonom yapay zekâ ajanlarının yaygınlaşmasıyla bu sürecin daha da hızlanabileceği öngörülüyor.
Bu durum bir taraftan vatandaşların yasal haklarına erişimini kolaylaştırıyor. Özellikle hukuki destek almakta zorlanan kişilerin, daha önce profesyonel yardım gerektiren başvuruları hazırlayabilmesi önemli bir avantaj sağlıyor.
Ancak başvuru sayısının kamu kurumlarının işlem kapasitesinden daha hızlı artması, hizmetlerin yavaşlaması riskini beraberinde getiriyor.
Sosyal yardım ve planlama sistemi de etkilenebilir
Analizde, Birleşik Krallık’ta vatandaşların hak kazandıkları sosyal yardımların yılda 20 milyar sterline kadar olan bölümünü talep etmediği ifade edildi. Bu tutarın ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 0,7’sine karşılık geldiği belirtildi.
Yapay zekânın vatandaşların hak ettikleri ödemeleri belirlemesini ve başvuruları otomatikleştirmesini kolaylaştırması halinde kamu maliyesi üzerindeki yükün artabileceği değerlendiriliyor.
Benzer bir sorun planlama sisteminde de gündeme gelebilir. Konut ve altyapı projelerine yönelik çok sayıda otomatik itirazın, zaten karmaşık olan planlama süreçlerini daha da yavaşlatabileceği belirtiliyor.
Kamu kurumlarında yapay zekâ dönüşümü çağrısı
The Economist, çözümün yalnızca yapay zekâ destekli başvuruları sınırlandırmak olmadığını, devletin kendi süreçlerini de yapay zekâ kullanarak yeniden tasarlaması gerektiğini savunuyor.
Buna göre karmaşık itiraz sistemlerinin sadeleştirilmesi, kuralların daha açık hale getirilmesi ve kötüye kullanımı önleyecek mekanizmaların oluşturulması seçenekler arasında bulunuyor. Bilgi edinme başvuruları veya bazı hukuki süreçlerde ücret uygulanması da tartışılabilecek yöntemler arasında gösteriliyor.
Daha kapsamlı yaklaşım ise kamu hizmetlerinin temel işleyişini değiştirmeyi öngörüyor. Örneğin yapay zekâ destekli bir planlama sistemi yalnızca vatandaşların itirazlarını değerlendirmek yerine, bir konut projesinin mevcut imar kurallarına uygunluğunu doğrudan belirleyebilir.
Analize göre vatandaşların yapay zekâ kullanımının hızla yaygınlaştığı bir ortamda kamu kurumlarının eski yöntemlerle çalışmaya devam etmesi, başvuruların hizmet kapasitesini aşması ve kamu hizmetlerinde daha uzun gecikmeler yaşanması riskini artırıyor.
Editör: 
Yorumlar