{"id":3975,"date":"2020-03-16T04:11:29","date_gmt":"2020-03-16T01:11:29","guid":{"rendered":"https:\/\/by-tv.co.uk\/?p=3975"},"modified":"2020-03-16T04:12:41","modified_gmt":"2020-03-16T01:12:41","slug":"prof-dr-burak-arzova-brit-is-yasam-icin-yazdi-abdnin-coronavirus-ile-sinavi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/prof-dr-burak-arzova-brit-is-yasam-icin-yazdi-abdnin-coronavirus-ile-sinavi\/","title":{"rendered":"Prof.Dr. Burak Arzova, Brit-\u0130\u015f Ya\u015fam i\u00e7in yazd\u0131: ABD\u2019nin Coronavir\u00fcs ile S\u0131nav\u0131"},"content":{"rendered":"

ABD\u2019nin Coronavir\u00fcs ile S\u0131nav\u0131<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (WHO) 12.03.2020 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc Coronavirus\u2019\u00fc k\u00fcresel salg\u0131n (pandemic) ilan etmesi ile birlikte t\u00fcm d\u00fcnyada \u00fclkeler kendi \u00fclkelerini ve kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6nlemler almaya ba\u015flad\u0131lar. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne g\u00f6re vir\u00fcs muhtemelen d\u00fcnyadaki t\u00fcm \u00fclkelere yay\u0131lacak. DS\u00d6 Ba\u015fkan\u0131 Tedros Adhanom Ghebreyesus durumun daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fini, vak\u2019a say\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131n\u0131n ve etkilenen \u00fclke say\u0131s\u0131n\u0131n daha da artmas\u0131n\u0131 beklediklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

DS\u00d6 taraf\u0131ndan, 12.03.2020 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc itibariyle 114 \u00fclkede, 118.000’in vir\u00fcs\u00fcn neden oldu\u011fu SARS-CoV2 olarak bilinen hastal\u0131k olan Covid-19 ile etkile\u015fim i\u00e7inde oldu\u011fu ve yakla\u015f\u0131k 4.300 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bildirildi.<\/p>

\"\"<\/a><\/div>\n

Haftalarca eyalet ve yerel laboratuvarlar\u0131n vir\u00fcs\u00fc test edemedi\u011fi Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde bug\u00fcn 15.03.2020 itibariyle 3000’den fazla vaka te\u015fhis edilmi\u015f durumda ve 62 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc haberi verildi (CNN News).<\/p>\n

50 Eyaletin tamam\u0131nda Coronavir\u00fcs mevcut. ABD\u2019de coronavir\u00fcs t\u0131pk\u0131 D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn belirtti\u011fi gibi salg\u0131n durumunda.\u00a0 Testler yetersiz, bir k\u0131s\u0131m insan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak test merkezlerine giderken, bir k\u0131sm\u0131 gitmiyor. Bu nedenle \u00fclkedeki yay\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu tam olarak bilinemedi\u011fi i\u00e7in ancak matematiksel y\u00f6ntemlerle tahmin edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Al\u0131nan \u00f6nlemlerden bir k\u0131sm\u0131 halkta endi\u015fe ve korkuya da sebep olmakta. H\u0131zla al\u0131nan tedbirler (burada tedbir kelimesini \u00f6zellikle vurgulamak gerekir) s\u0131radan bir vatanda\u015fta \u201cDemek ki coronavir\u00fcs \u00e7ok yayg\u0131n. O nedenle bu \u00f6nlemler al\u0131n\u0131yor \u201c alg\u0131s\u0131n\u0131 da beraberinde getiriyor. Oysa bunlar \u00f6nlem. Vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lma yo\u011funlu\u011funu \u00f6nlemek i\u00e7in gerekli tedbirler.<\/p>\n

Ki\u015filerin serbest \u015fekilde hareket etmeleri, vir\u00fcs\u00fcn h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na neden oluyor. O nedenle ilk i\u015f olarak, vir\u00fcs\u00fc daha h\u0131zl\u0131 yayabilecek ancak vir\u00fcsten g\u00f6receli olarak daha az etkilenen ilkokul, ortaokul, lise ve \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri, okullar\u0131 tatil edilerek evlerine g\u00f6nderildi. Al\u0131nan bu \u00f6nlem ile \u00f6\u011frenciler kendi ya\u015fam \u00e7evrelerinde tutularak hem gerekli mesafe sa\u011flanm\u0131\u015f oluyor hem de bir nevi karantina i\u00e7erisinde tutuluyorlar.<\/p>\n

Vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131 toplu alanlarda hem daha kolay hem de etki alan\u0131 y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in, insanlar\u0131n toplu olarak bulunduklar\u0131 spor kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n hemen hemen tamam\u0131 ya bir sonraki ad\u0131ma kadar durduruldu ya da iptal edildi. Bu iptallerin arkas\u0131ndan konserler, kapal\u0131 alan toplant\u0131lar\u0131 da iptal edilen etkinlikler aras\u0131nda yer ald\u0131. Benim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m New York\u2019ta hafta i\u00e7erisinde \u00f6zellikle New York City\u2019de sokaklardaki insanlar\u0131n seyrekli\u011fi dikkat \u00e7ekiciydi. Ancak hafta sonu geldi\u011finde sokaklar hemen hemen bombo\u015ftu. Twitter \u00fczerinden #ShutdownNYC (New York City Kapans\u0131n) etiketi ile kampanya ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

New York Valisi Andrew Cuomo 15.03.2020 tarihinde canl\u0131 yay\u0131nlanan bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda, New York City\u2019deki \u00f6zel i\u015fletmelerin sosyal sorumluluk ve dayan\u0131\u015fma kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na evden \u00e7al\u0131\u015fma izni vermeleri ve m\u00fcmk\u00fcnse e\u011fer i\u015fyerlerini kapamalar\u0131 konusunda rica da bulundu. E\u011fer yay\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131 artar ve NYC\u2019de ki vak\u2019a say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f olursa, zorunlu kapama tedbirlerinin al\u0131nabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

Burada da kriz f\u0131rsat\u00e7\u0131lar\u0131 mevcut. \u00d6zellikle eldiven ve hijyen \u00fcr\u00fcnlerine olan yo\u011fun talep, burada da f\u0131rsat\u00e7\u0131lar\u0131 hem adil olmayan fiyat uygulamaya hem de baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcrmeye sevk etmi\u015f. Bu nedenle t\u00fcm bu haks\u0131z uygulamalar\u0131n bildirimi i\u00e7in do\u011frudan bir telefon hatt\u0131 kurdu valilik. Buray\u0131 aray\u0131p \u015fik\u00e2yette bulunabiliyorsunuz.<\/p>\n

Benzer bir uygulama New York Belediyesi taraf\u0131ndan da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ge\u00e7ti\u011fimiz hafta New York Belediyesi, \u201cNew York\u2019ta \u015eiddete 0 Tolerans\u201d kapsam\u0131nda Asya k\u00f6kenli Amerikal\u0131lara ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ya da \u015fiddet uygulayanlar\u0131n en a\u011f\u0131r \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n

Amerika\u2019da Valilik \u00f6nlemleri kapsam\u0131nda Mahkemeler Ceza Davalar\u0131 ve Aile Davalar\u0131 gibi temel dava konular\u0131na \u00f6ncelik verip \u00e7al\u0131\u015facakken, di\u011fer daha konular\u0131 \u00f6ncelikli olarak g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in ertelenebilecek. Ancak Yarg\u0131 Sisteminde toptan bir erteleme s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n

Okullar\u0131 kapaman\u0131n \u00e7ok kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yledi New York Valisi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok veli i\u00e7in okullar\u0131n ayn\u0131 zamanda \u00e7al\u0131\u015fan anne babalar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n korumas\u0131 ve onlar\u0131n me\u015fgul edilmesi g\u00f6revini de g\u00f6r\u00fcyor. Bu a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapmas\u0131n\u0131n sebebi, okullar\u0131n kapamas\u0131n\u0131n tek seferde olmay\u0131p, ba\u011fl\u0131 bulunulan il\u00e7e y\u00f6netimlerinin inisiyatifine ve onlar\u0131n karar alma s\u00fcre\u00e7lerine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/p>\n

D\u00fcn ak\u015fam (14.03.2020) bir\u00e7ok havaalan\u0131nda (A\u011f\u0131rl\u0131kla Chicago-New York-Dallas) \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden gelen yolcular saatlerce Coronavir\u00fcs taramas\u0131ndan ge\u00e7irilmek i\u00e7in bekletilmi\u015fti. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler sosyal medya \u00fczerinden yay\u0131l\u0131nca olduk\u00e7a fazla tepki geldi. Bunun \u00fczerine Chicago Belediye Ba\u015fkan\u0131 Lori Lightfoot, O\u2019Hare Uluslararas\u0131 Havaalan\u0131nda bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 d\u00fczenledi. Lightfoot, d\u00fcn ak\u015fam ya\u015fanan durumun kabul edilemez oldu\u011funu ancak u\u00e7aklar\u0131n ayn\u0131 anda ini\u015f yapmas\u0131 nedeniyle binlerce ki\u015fiye ayn\u0131 anda test yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, yo\u011funlu\u011fun bundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu durumun bir daha ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in al\u0131nan \u00f6nlemlerden ilki, gelen u\u00e7aklar\u0131n belirli zaman aral\u0131klar\u0131 ile ini\u015fine izin verilecek. Di\u011feri, yolcular tarama alan\u0131na al\u0131na kadar u\u00e7aklar\u0131nda kalacak. Bu \u015fekilde kendi konfor alanlar\u0131nda kalarak yiyecek, i\u00e7ecek ve tuvalete ula\u015fmalar\u0131 sa\u011flanacak. U\u00e7aklardan al\u0131nan yolcular hemen taramadan ge\u00e7irilecek.<\/p>\n

Trump Y\u00f6netimi \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc DS\u00d6\u2019n\u00fcn Coronavir\u00fcs\u2019\u00fc pandemik ilan etmesi ile birlikte \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal \u0130lan Etti\u201d\u00a0 ve Cuma G\u00fcn\u00fcnden itibaren \u0130ngiltere ve \u0130rlanda hari\u00e7 Schengen \u00dclkelerinden gelen Avrupal\u0131 Yolculara Seyahat Yasa\u011f\u0131 getirmi\u015fti. Hafta sonu bu yasa\u011f\u0131 geni\u015fleterek \u0130ngiltere ve \u0130rlanda\u2019y\u0131 da yasak kapsam\u0131na d\u00e2hil etti. Amerikan Vatanda\u015flar\u0131, Green card sahipleri ve di\u011fer baz\u0131 \u00f6zellikli vize sahipleri bu \u00fclkelerden gelseler bile Amerika\u2019ya gelebilecekler.<\/p>\n

Deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerden gelen yolcular i\u00e7in 13 b\u00fcy\u00fck havaalan\u0131 tahsis edilmi\u015f durumda (karantina durumuna kar\u015f\u0131). O nedenle bu havaalanlar\u0131nda yo\u011funluk olabiliyor.<\/p>\n

E\u011fer s\u00fcre\u00e7 daha da devam ederse ekonomik olarak etkileri ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Bir\u00e7ok ki\u015finin evde oturma riskine kar\u015f\u0131 s\u00fcpermarketlere ak\u0131n etmesi, raflar\u0131n bo\u015falmas\u0131na neden oldu. Baz\u0131 marketlerde baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin noksanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunlar\u0131n devam etme riskine kar\u015f\u0131 s\u00fcpermarketler m\u00fc\u015fterilerini uyarmaya ba\u015flad\u0131lar. Yine benzer \u015fekilde baz\u0131 marketlerin al\u0131\u015f veri\u015f saatlerinde yeni d\u00fczenlemelere gidilerek, marketlerin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu s\u00fcreler azalt\u0131ld\u0131. Marketlerdeki d\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m bo\u015fluklar\u0131 resimledim.<\/p>\n

\u015eirketlerin hasta olabilecek olan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve i\u015ften \u00e7\u0131karmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131 riskine kar\u015f\u0131 New York Belediyesi 5 \u00e7al\u0131\u015fana kadar makro i\u015fletmelere 6.000 USD hibe, K\u00fc\u00e7\u00fck ve Orta Boy \u0130\u015fletmelere ise 75.000 USD, 0 Faizli kredi verece\u011fini daha \u00f6nce duyurmu\u015ftu.<\/p>\n

Ekonomik \u00f6nlemler t\u00fcm h\u0131z\u0131yla geldi:<\/p>\n

FED faiz oranlar\u0131nda normal takvimini beklemeden indirime gitti. FED, coronavir\u00fcs\u2019\u00fcn neden oldu\u011fu ekonomik riskler nedeniyle ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir toplant\u0131da politika faizini 50 baz puan indirdi (03.03.2020)<\/p>\n

New York FED piyasalar\u0131n acil nakit ihtiyac\u0131na ili\u015fkin olarak gecelik bor\u00e7 verme tavan\u0131n\u0131 175 Milyar USD\u2019a \u00e7\u0131karmaya karar verdi (09.03.2020)<\/p>\n

New York FED, 3 ay vadeli repo ile piyasaya 500 milyar USD enjekte etti (12.03.2020).<\/p>\n

Bu karar\u0131n ertesi g\u00fcn\u00fc, 3 ay ve 1 ay vadeli 2 repo i\u015flemiyle piyasaya 500’er milyon dolarl\u0131k likidite sunan New York FED, Kovid-19 salg\u0131n\u0131na ili\u015fkin endi\u015felerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 piyasalara toplamda 1,5 trilyon dolarl\u0131k likidite sunmu\u015f olacak. Bankan\u0131n 500 milyar dolarl\u0131k 3 ay ve 1 ay vadeli repo i\u015flemleri ay\u0131n geri kalan\u0131nda haftal\u0131k olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilecek. \u00d6te yandan, banka haftada iki kez gecelik repo operasyonlar\u0131yla en az 175 milyar dolar ve 2 hafta vadeli repo operasyonlar\u0131yla en az 45 milyar dolar sunmaya devam edecek. S\u00f6z konusu repo i\u015flemleri 13 Nisan’a kadar devam edecek.<\/p>\n

Bunlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck rakamlar ama piyasalardaki endi\u015feleri geri almaya yetmedi. Ba\u015fkan Trump\u2019\u0131n \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal\u201d ilan\u0131 ile birlikte hisse senedi ve tahvil piyasalar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 da olsa geri d\u00f6n\u00fc\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

Fakat \u00fclke genelinde ve New York \u00f6zelinde panik devam ediyor. \u015eirketler gelecekte tazminatlarla kar\u015f\u0131la\u015fmamak ad\u0131na ma\u011fazalar\u0131n\u0131 kapal\u0131 tutmaya karar veriyorlar. Taco Bell, m\u00fc\u015fterilerine sadece DriveThrough (arabaya servis) hizmeti ile sat\u0131\u015f yapaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Starbucks, tekrar kullan\u0131labilir kaplara kahve dolumu yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 daha \u00f6nce duyurmu\u015ftu. Nike, coronovirus nedeniyle ABD\u2019deki t\u00fcm ma\u011fazalar\u0131n\u0131 27 Mart 2020\u2019e kadar kapataca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu (CNBC). Her yeni g\u00fcn, \u015firketlerle ilgili haberler \u00e7e\u015fitli kanallar vas\u0131tas\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fcze d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

Bug\u00fcn gitti\u011fim bir s\u00fcper markette, s\u00fcpermarket \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 elinde bir bez ve dezenfektan ile sizin al\u0131\u015fveri\u015f araban\u0131z\u0131 tuttu\u011funuz metal ya da plasti\u011fi, e\u011fer al\u0131\u015fveri\u015f sepeti ta\u015f\u0131yorsan\u0131z t\u00fcm sepetin i\u00e7ini ve tuttu\u011funuz yeri dezenfektanl\u0131 bez ile silip, sonras\u0131nda elinizi giri\u015fteki dezenfektan ile \u0131slatman\u0131z\u0131 sizden istedikten sonra markete giri\u015finize izin veriliyor.<\/p>\n

Bakal\u0131m \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnler bizlere neler g\u00f6sterecek?<\/p>\n

Prof.Dr.Sabri Burak ARZOVA 15.03.2020 New York<\/p>\n

Marmara \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi<\/p>\n

\"\"<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ABD\u2019nin Coronavir\u00fcs ile S\u0131nav\u0131 D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (WHO) 12.03.2020 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc Coronavirus\u2019\u00fc k\u00fcresel salg\u0131n (pandemic) ilan etmesi ile birlikte t\u00fcm d\u00fcnyada \u00fclkeler kendi \u00fclkelerini ve kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6nlemler almaya ba\u015flad\u0131lar. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne g\u00f6re vir\u00fcs muhtemelen d\u00fcnyadaki t\u00fcm \u00fclkelere yay\u0131lacak. DS\u00d6 Ba\u015fkan\u0131 Tedros Adhanom Ghebreyesus durumun daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fini, vak\u2019a say\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131n\u0131n ve etkilenen \u00fclke say\u0131s\u0131n\u0131n daha da artmas\u0131n\u0131 beklediklerini s\u00f6yledi. DS\u00d6 taraf\u0131ndan, 12.03.2020 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc itibariyle 114 \u00fclkede, 118.000’in vir\u00fcs\u00fcn neden oldu\u011fu SARS-CoV2 olarak bilinen hastal\u0131k olan Covid-19 ile etkile\u015fim i\u00e7inde oldu\u011fu ve yakla\u015f\u0131k 4.300 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bildirildi. Haftalarca eyalet ve yerel laboratuvarlar\u0131n vir\u00fcs\u00fc test […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3978,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[372,814,809,813],"class_list":["post-3975","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-abd","tag-burak-arzova","tag-corona","tag-trump"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3975"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3975\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/by-tv.co.uk\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}